Son yıllarda hepimiz aynı endişe verici soruyu duyuyoruz: “Hocam, isimleri unutmaya başladım… Anahtarımı nereye koydum? Yoksa bunama mı başlıyor?”
Dünya nüfusu hızla yaşlanırken, erken bunama ve Alzheimer artık sadece bilimsel birer tanı olmaktan çıktı. Ne yazık ki, bu durum her geçen gün daha fazla ailenin ve evin gerçeği hâline geliyor.
Dünyayı Saran Sessiz Dalga: Demans Tsunami’si
Veriler, karşı karşıya olduğumuz durumun ciddiyetini açıkça gösteriyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, 2021 yılında yaklaşık 57 milyon kişi demansla yaşıyordu ve her yıl bu sayıya 10 milyon yeni hasta ekleniyor. Demans vakalarının %60–70’ini oluşturan Alzheimer hastalığı ise bu büyük sorunun en önemli parçası. Uzmanların tahminleri hiç iç açıcı değil: Eğer gidişat değişmezse, demanslı birey sayısının 2050’lere doğru neredeyse iki katına çıkması bekleniyor.
Türkiye’de de tablo benzer. Çeşitli araştırmalar, 65 yaş ve üzeri bireylerde demans sıklığının %10’lar seviyesinde olduğunu gösteriyor. Toplumumuz yaşlandıkça, bu oranların da artacağı kesin. Alzheimer ve diğer bilişsel bozukluklar, artık büyüyen bir halk sağlığı sorunudur ve bu risk, ne yazık ki hiçbirimizi ayrıcalıklı kılmıyor.
Kötü Haber ve İyi Haber Dengesi
Alzheimer için en büyük risk faktörünün yaş olduğu bir gerçek; yaşlanmayı durduramayız. Ancak bilim, bize büyük bir umut kapısı açıyor: Demans vakalarının yaklaşık %40–45’inin değiştirilebilir risk faktörleriyle ilişkili olduğu kanıtlandı.
Bu ne demek? Yaşam tarzımızla beynimizi koruyabiliriz! Tansiyonu, kan şekerini ve kolesterolü kontrol altında tutmak, sigarayı bırakmak, kilo yönetimi, düzenli egzersiz, kaliteli uyku ve aktif bir sosyal yaşam… Tüm bu adımlar, beynimizin uzun ömürlü olması için attığımız en güçlü adımlardır. Beyni korumak için mucize aramadan önce, yürüyüş ayakkabılarımızı ve tansiyon aletimizi ciddiye almalıyız.
Beyin Hücrelerinin Yakıtı: Sitikolin Nedir?
Tam bu noktada, son yıllarda nöroloji ve geriatri uzmanlarının gündemine giren önemli bir molekül dikkat çekiyor: Sitikolin (Citicoline).
Sitikolin, sinir hücrelerinin zarını oluşturan fosfolipitlerin yapımında görev alan ve vücutta da doğal olarak sentezlenen bir bileşendir. Yani nöronların zar bütünlüğünü korumaya yardımcı olurken, öğrenme ve hafıza için kritik olan asetilkolin gibi nörotransmiterlerin üretimine katkı sağlar.
Deneysel ve klinik çalışmalar, sitikolinin; nöronları hasara karşı koruyabildiğini, sinir hücresi zarlarının onarımını desteklediğini ve beyin kan akımını iyileştirebildiğini gösteriyor. Bu nedenle Sitikolin, “beyin için destekleyici bir yakıt” olarak tanımlanır.
Bilimsel Destek: Sitikolin Kimler İçin Anlamlı Olabilir?
Sitikolin ile yapılan bilimsel çalışmalar, özellikle damar hastalıklarına bağlı unutkanlık (Vasküler Bilişsel Bozukluk)ve hafif bilişsel bozulma gibi durumlarda fayda potansiyeli olduğunu gösteriyor. İnme sonrası bilişsel gerileme yaşayan hastalarda, sitikolin kullanımının bilişsel fonksiyonların kötüleşme hızını yavaşlattığına dair raporlar bulunuyor. Ayrıca, sağlıklı ama unutkanlık şikâyeti artan 50 yaş üstü bireylerde de bellek ve dikkat testlerinde iyileşmeler gözlemlenmiştir.
Sitikolin, güvenlik profili iyi bir molekül olsa da, mutlaka hekim kontrolünde, genel tedavi planının bir parçası olarak değerlendirilmelidir. Özellikle aile öyküsü olanlar, damar riskleri (tansiyon, diyabet) taşıyanlar, inme geçirmiş hastalar ve yoğun zihinsel yorgunluk çeken ileri yaş bireyler için bir seçenek olabilir.
Beyninizi Korumak İçin 7 Altın Kural
Unutkanlık riskini azaltmak, büyük oranda günlük seçimlerimizin toplamıdır. Sitikolin gibi moleküller bu süreci desteklerken, ana mücadele yaşam tarzımızla verilir:
Kronik Hastalıkları Yönetin: Tansiyon, kan şekeri ve kolesterol değerlerinizi kontrol altında tutun.
Hareket Edin: Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş ile hem damar hem de beyin sağlığınızı koruyun.
Beyni Çalıştırın: Yeni bir dil öğrenin, kitap okuyun, bulmaca çözün. Bilişsel rezervinizi güçlendirin.
Kaliteli Uyuyun: Derin uyku, beyinde biriken toksik proteinlerin temizlenmesi için şarttır.
Sosyal Kalın: Yalnızlık riski artırır. Aile, arkadaş ve gönüllü çalışmalarla beyninizi besleyin.
Duyusal Kayıpları Tedavi Ettirin: İşitme cihazları ve düzeltilmiş görme kusurları, demans riskini azaltmada önemlidir.
Hekiminizle Konuşun: Gerektiğinde, sitikolin gibi bilişsel destekleyici tedavileri doktorunuzla birlikte planlayın.
Unutmayın: Beynimiz, ömür boyu bize eşlik eden en kıymetli organımızdır. Onu korumak bir kader değil, bilinçli ve disiplinli tercihlerimizin sonucudur.
Gönül Pekin