Morinda citrifolia L., yaygın adıyla Noni, tarih boyunca farklı kültürlerde gıda, tıbbi uygulamalar, el sanatları ve çevresel amaçlarla kullanılmış çok yönlü bir bitkidir. Aşağıda Noni Bitkisi Kullanımı ve Ürünler ile ilgili bilimsel ve geleneksel kaynaklara dayalı olarak detaylı şekilde sunulmaktadır.
Meyve Kullanımı
Yerel tıpta (meyve suyu, lapa) ve kıtlık dönemlerinde gıda olarak kullanılır (ör. Hawaiililer, Avustralya Aborjinleri). Olgunlaşmamış meyveler köri yemeklerinde pişirilir, olgun meyveler ise çiğ olarak tuzla tüketilir (ör. Burma). Meyve pişirilip hindistancevizi ile karıştırılarak uzun deniz yolculuklarında uyarıcı olarak yenir (ör. Nauru).
Terminal Tomurcuk (Uç Tomurcuk)
Tıbbi amaçlarla kullanılır (ör. Kuzey Mariana Adaları); gıda olarak da tüketilir (ör. Kiribati).
Çekirdek / Tohum
Tohumlar, saça sürülen ve böcek öldürücü veya böcek kovucu olarak kullanılan kötü kokulu bir yağ elde etmek için kullanılır.
Yaprak Sebzesi Olarak Kullanımı
Çok genç yapraklar Java ve Tayland’da sebze olarak pişirilip pirinçle birlikte yenir; olgun yapraklar balığın etrafına sarılarak pişirilir ve ardından balıkla birlikte tüketilir.
İçecek / Çay Olarak Kullanımı
Kurutulmuş yapraklar veya meyveler, tıbbi amaçlarla infüzyon ve çay yapımında kullanılır.
Tıbbi Kullanım Alanları
Yapraklar, meyveler, gövdeler ve kökler Pasifik bölgesi genelinde çeşitli tıbbi preparatlarda, iyileştirme protokollerinde ve tedavi yöntemlerinde kullanılır.
Geleneksel Tıbbi Kullanımlar
Yaprak çayları sıtma tedavisinde, genel ateş düşürücü ve ağrı kesici olarak (Afrika); bitkinin tüm kısımları müshil olarak; gövde kabuğu kaynatması sarılıkta; yaprak, meyve veya kabuk özleri yüksek tansiyonda; meyve lapası çıban ve karbonküllerde; meyve yağları mide ülserinde; tohum yağı saç derisi böcek ilacı olarak; tüberküloz, burkulmalar, derin morluklar ve romatizmada yaprak veya meyve lapası; boğaz ağrısında olgun meyve ezmesiyle gargara; vücut veya bağırsak kurtlarında taze bütün meyveler; tohumlar müshil olarak; ateşte yaprak lapası; kesikler ve yaralar; apseler; ağız ve diş eti enfeksiyonları; diş ağrıları; arpacık (çiçekler veya kırılmış yapraklardan çıkan buhar); mide ağrısı; “hayalet ilacı”; kırıklar; diyabet; iştahsızlık; idrar yolu rahatsızlıkları; karın şişliği; fıtık; taş balığı sokmaları ve insanlarda A vitamini eksikliği (yapraklar) için kullanılır. Ayrıca tıbbi lapa veya vücut sargısı olarak da uygulanır (ör. Mikronezya).
Günümüzde Öne Sürülen Tıbbi Kullanımlar (Dünya Genelinde)
Dikkat eksikliği, bağımlılıklar, alerjiler, artrit, astım, beyin hastalıkları, yanıklar, kanser, kalp-damar hastalıkları, kimyasal hassasiyet, kronik yorgunluk, diyabet, sindirim sorunları, endometriozis, fibromiyalji, gut, hipertansiyon, bağışıklık yetmezliği, enfeksiyonlar, iltihaplanma, jet lag, multipl skleroz, kas ve eklem ağrıları, çocuk felci, romatizma, kopmuş parmaklar, sinüs rahatsızlıkları ve veterinerlik alanındaki rahatsızlıkların tedavisinde etkili olduğu ileri sürülmektedir.
Tatlandırıcı / Baharat Olarak Kullanımı
Noni yaprakları, balık veya diğer et/yiyecekleri pişirme sırasında sarmak için kullanılır.
Çiğneme / Uyarıcı
Noni meyveleri iştah ve zihinsel uyarıcı olarak kullanılır.
Kereste ve Odun Kullanımı
Noni odunu hafif yapılarda, kano parçaları ve küreklerde, balta saplarında ve kazma çubuklarında kullanılmıştır.
Yakacak Odun
Gövdesi yakacak odun olarak kullanılır (ör. Kiribati).
El Sanatları ve Alet Yapımı
Noni odunu alet saplarının (ör. keski) yapımında kullanılır; kökleri oyma işlerinde kullanılır (ör. Niue).
Kano / Tekne / Sal Yapımı
Noni odunu kano parçaları ve kürek yapımında kullanılmıştır.
Sarma ve Paketleme
Yapraklar, yiyecekleri pişirirken sarmak için kullanılır (ör. Cook Adaları).
Boya Üretimi
Kabuk, boya yapımında kullanılan kırmızı bir pigment içerir. Kökler ise sarı bir pigment içerir. Noni’den elde edilen boyalar giysi ve kumaşların renklendirilmesinde kullanılmıştır.
Hayvan Yemi Olarak Kullanımı
Yapraklar çiftlik hayvanları için yem olarak (ör. Niue, Hindistan); ipekböceklerinin beslenmesinde (ör. Hindistan); meyveler ise domuz yemi olarak kullanılır (ör. Porto Riko).
Böcek Kovucu Olarak Kullanımı
Tohumlardan elde edilen kötü kokulu yağ, saç derisi için böcek ilacı veya böcek kovucu olarak kullanılır (ör. Hawai‘i).
Törensel ve Dinsel Önemi
Geleneksel olarak, meyvenin veya bitkinin kokusunun hayaletleri uzaklaştırdığına inanıldığı için “hayalet ilacı” olarak kullanılmıştır.
Sonuç
Morinda citrifolia L. (Noni), meyvesinden yaprağına, köklerinden tohumlarına kadar çok sayıda kullanım alanına sahip bir bitkidir. Tarih boyunca farklı coğrafyalarda gıda, içecek, tıbbi uygulamalar, el sanatları, yakacak, hayvan yemi, boya üretimi ve törensel amaçlarla kullanılmıştır. Geleneksel tıpta yapraklar, meyveler, gövdeler ve kökler çeşitli preparasyonlar ve uygulamalarla değerlendirilmiş; günümüzde ise dünya genelinde çok sayıda sağlık alanında farklı kullanım iddialarıyla anılmaktadır. Ayrıca noni, sarma, tatlandırma, böcek kovucu, kereste ve kano yapımı gibi pratik alanlarda da yer bulmuştur. Tüm bu kullanım biçimleri, noninin kültürel, geleneksel ve fonksiyonel açıdan çok yönlü bir bitki olduğunu göstermektedir.
KAYNAKÇA
Daha fazla sağlıklı yaşam ve güzellik önerisi için Beslenme ve Güzellik sayfamıza göz atmayı unutmayın!
